Awitaminoza i witareksja. Co musisz wiedzieć o niedoborach witamin?

Jeszcze awitaminoza czy już witareksja? O awitaminozie słyszał każdy, drugie hasło brzmi zdecydowanie bardziej złowróżbnie. Tymczasem możemy stwierdzić, że jest to w zasadzie to samo schorzenie. Zarówno awitaminoza, jak i witareksja oznaczają znaczący brak lub wręcz całkowity niedobór jakiejś witaminy (lub grupy witamin) w organizmie.

Witaminy – każdy o nich słyszał i na szczęście coraz więcej ludzi zdaje sobie sprawę, że są one niezbędne do prawidłowego działania organizmu. Odpowiadają za prawidłowy przebieg wielu ważnych i skomplikowanych przemian i reakcji chemicznych zachodzących w naszym organizmie.

Najogólniej, witaminy można podzielić na dwie grupy: rozpuszczalne w wodzie i rozpuszczalne w tłuszczach. Do pierwszego rodzaju należą witaminy grupy B i witamina C, do drugiej witaminy A, D, E i K. Każda z nich odgrywa swoistą rolę, zaś jej brak może wywoływać konkretne schorzenia.

Awitaminoza jest jednak dość trudna do zdiagnozowania. Na ogół szuka się wtedy określonej choroby, tymczasem nawet groźne objawy mogą być wywołane brakiem danej witaminy. Awitaminozę można stwierdzić określając poziom danej witaminy lub jej metabolitów we krwi lub w moczu. Leczenie polega na odpowiednim uzupełnieniu jednej witaminy lub kompleksu witamin. O ilości podawanej substancji powinien zdecydować lekarz. W przypadkach bardzo dużego niedoboru przyjmowanie witamin drogą doustną może okazać się niewystarczające, wówczas są one podawane domięśniowo lub dożylnie.

Awitaminozę jako schorzenie rozpatruje się w dwóch przypadkach:
• pierwotna ma miejsce wówczas, gdy organizm nie otrzymuje wystarczającej dawki danej witaminy
• wtórna pojawia się, gdy do organizmu dostarczana jest wystarczająca ilość witamin, ale na skutek niektórych chorób lub niezdrowego stylu życia dochodzi do ich utraty lub organizm nie jest w stanie ich przyswoić.
Czym jest natomiast witareksja? Otóż jest to brak witamin w stopniu chorobowym, co w wielu przypadkach może doprowadzić do poważnych schorzeń.

Abecadło zdrowia

Przyjrzyjmy się witaminom trochę bliżej, żeby wiedzieć jaką pełnią rolę.

Witamina B2 – odpowiada za prawidłowe działanie układu nerwowego, oddechowego i stan oczu. Wpływa na prawidłową odbudowę i działanie skóry oraz błon śluzowych. Jej brak objawia się wystąpieniem zajadów, nadmiernym wypadaniem włosów, obniżeniem koncentracji, zawrotami głowy. Występuje w nabiale, mleku, mięsie, zielonych warzywach, drożdżach i grzybach. Światło powoduje rozpad tej witaminy.

Witamina B3 – jej brak wywołuje schorzenia skóry, demencję, depresję i zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Niedobór jest najczęściej spowodowany chorobą polegającą na zaburzeniu wchłaniania tryptofanu, aminokwasu niezbędnego do syntezy tej witaminy. Jest ona produkowana przez bakterie jelitowe, występuje także powszechnie w produktach zwierzęcych i roślinnych.

Witamina B5 – ma także udział w normalnym funkcjonowaniu układu nerwowego oraz skóry, zapobiega starzeniu się i siwieniu włosów. Awitaminoza jest spotykana bardzo rzadko, głównie u osób jedzących dużo cukru i potraw fast food. Objawia się zmianami skórnymi, zaburzeniami wzrostu, snu i koncentracji. Występuje w nabiale, mięsie, rybach, zbożach, owocach, nasionach, wielu warzywach i chlebie.

Witamina B6 – jest zawarta w wielu produktach żywnościowych, jej niedobór jest rzadkością. Może wystąpić u chorych przyjmujący izoniacyd oraz u osób stosujących leki antykoncepcyjne lub restrykcyjne diety. Odpowiada za pracę układu nerwowego, odpornościowego, krwiotwórczego i kostno-stawowego. Jej brak może powodować drgawki, depresję, stany zapalne skóry, częste infekcje czy kamicę nerkową, sprzyja także wystąpieniu udaru i miażdżycy.

Witamina B7 – należy do witamin produkowanych przez bakterie jelitowe, występuje w rybach, pomidorach, orzechach czy jajach. Jej brak może pojawić się po antybiotykoterapii, jako zmiany łojotokowe skóry, rozdwajanie paznokci, osłabienie włosów czy bóle mięśni.

Witamina B12 – jest zawarta w mięsie i produktach zwierzęcych, nie ma jej w produktach roślinnych, dlatego na jej niedobór są narażeni wegetarianie i weganie. Bierze ona udział w przemianach metabolicznych oraz wpływa na prawidłowe działanie szpiku kostnego. Jej brak powoduje niedokrwistość, osłabienie, utratę apetytu, spadek masy ciała oraz zaburzenia psychiatryczne. Awitaminoza tej witaminy jest często stanem zagrożenia życia.

Witamina B9 (kwas foliowy) – bierze udział w syntezie kwasów nukleinowych, które są budulcem DNA. Jest szczególnie ważna dla kobiet przygotowujących się do ciąży i ciężarnych, gdyż jej niedobór może spowodować wady płodu, dlatego powinna być w tym okresie uzupełniana.

Witamina C – wzmacnia odporność, bierze udział w syntezie kolagenu oraz przyswajaniu żelaza, wzmacnia zęby, tkankę łączną, przyspiesza gojenie. Występuje w wielu owocach i warzywach, także w kiszonkach. Jej brak objawia się szkorbutem, obniżoną odpornością czy bolesnością stawów.

Witamina A – jest zawarta w nabiale oraz rybach i jajach, a jako prowitamina (karotenoid) w niektórych roślinach (marchew, dynia, pomidory, morele, koper, groszek). Wpływa na wytwarzanie rodopsyny, czyli barwnika siatkówki odpowiedzialnego za widzenie w ciemności. Brak witaminy A powoduje „kurzą ślepotę”, zespół suchego oka oraz obniżoną ogólną odporność.

Witamina D – częściowo jest produkowana w naszym organizmie, powstaje w skórze pod wpływem promieni słonecznych. Odpowiada za prawidłową budowę kości, reguluje ciśnienie krwi, wpływa na odporność i działanie układu nerwowego. W naszej szerokości geograficznej w okresie zimowym musi być koniecznie uzupełniana. Naturalnie występuje w tłustych rybach, jajach, serach i wątrobie. Jej brak powoduje osłabienie kości, stany zapalne skóry i spojówek, spadek odporności.

Witamina E – to jeden z głównych przeciwutleniaczy w organizmie. Zapewnia także normalne funkcjonowanie naczyń krwionośnych oraz erytrocytów. Jej brak może spowodować niedokrwistość, szybsze starzenie skóry, osłabienie mięśni, może także spowodować poronienie. Witamina jest zawarta w tłuszczu mleka, jajach oraz w olejach roślinnych tłoczonych na zimno. Zawierają ją orzechy, migdały, pieczywo razowe i warzywa liściaste.

Witamina K – odpowiedzialna za prawidłowe wchłanianie wapnia i budowę kości oraz za krzepnięcie krwi. Jej brak objawia się przedłużonym gojeniem ran, krwotokami zewnętrznymi i wewnętrznymi, biegunką czy osteoporozą. Częściowo jest syntetyzowana przez bakterie układu pokarmowego, toteż jej niedobór może wywołać przyjmowanie antybiotyków czy leków przeciwbólowych. Występuje w wątrobie, jajach, nabiale, ziemniakach, pomidorach, truskawkach, awokado i roślinach strączkowych.

Dorota Nowicka