Burzliwa historia Polski ma raczej więcej negatywnych niż pozytywnych wpływów na jej współczesną sytuację. Na szczęście nie wszystkie konsekwencje naszej historii są negatywne. Efektem ciekawych dziejów naszej ojczyzny jest między innymi duża liczba rozsianych po całym kraju zamków z bardzo różnych czasów.

Niektóre z nich to już właściwie same ruiny, część jednak jest świetnie zachowana, jeszcze inne musiały zostać zrekonstruowane. Jedno je jednak łączy – wszystkie są warte zobaczenia i każdy ma własną unikalną historię. Trudno opisać wszystkie – skupimy się więc na tych najbardziej znanych i najciekawszych.

Oczywiście pierwszy polski zamek, jaki przychodzi prawie każdemu do głowy, to ten, który nie był zbudowany przez Polaków. Mowa oczywiście o świetnie zachowanej głównej siedzibie Zakonu Krzyżackiego w Malborku, czyli największym pod względem powierzchni zamku na świecie. Budowla powstawała od końcówki XIII do połowy XV wieku, a na listę UNESCO została wpisana w 1997 roku. W trakcie drugiej wojny światowej około połowa zamku została zniszczona, ale bardzo szybko podjęto decyzję o odbudowie.

Stan obecny jest dość bliski temu oryginalnemu. Cały kompleks dzieli się na trzy części – Zamek Niski, czyli właściwie przedzamcze, Zamek Średni i Zamek Wysoki, który jest najważniejszą częścią. W Zamku Wysokim mieści się była kaplica zamkowa oraz kaplica, w której pochowano 11 Wielkich Mistrzów Zakonu. Zwiedzanie całego kompleksu z przewodnikiem zajmuje około 4 godzin, a i tak nie pozwala w pełni poznać wszystkich sekretów kompleksu. Podczas zwiedzania przewidziane jest wiele dodatkowych atrakcji, można np. samemu wybić pamiątkową monetę.

Zamek pełen tajemnic

Chociaż zamek w Malborku jest bez zwątpienia najbardziej znanym z polskich zamków i to on przyciąga najwięcej turystów, również zagranicznych, to mamy w naszym kraju wiele innych wartych uwagi obiektów. Jednym z nich jest zamek Czocha, który można nazwać najbardziej „filmowym” z polskich zamków. Kręcono tam ujęcia do wielu polskich filmów i seriali, np. „Wiedźmina”.

Zamek Czocha powstał na polsko-czeskim pograniczu w połowie XIII wieku jako budowla warowna. Region, w którym jest zlokalizowany (Górne Łużyce) ma wyjątkowo niespokojną historię, co skutkowało wielokrotnymi zmianami właścicieli, jak również okradaniem zbiorów w nim zgromadzonych. Do zwiedzania został udostępniony dopiero w 1996 roku. Od tego czasu popularności nabrały związane z nim legendy. Jedna traktuje o duchu Białej Damy. Gertruda, bo tak zjawa ma na imię, według legendy miała w czasie husyckiego oblężenia w 1431 roku wprowadzić wojska do zamku. Walczący w obronie zamku brat Gertrudy w momencie śmierci przeklął swoją siostrę, która od tego czasu nie może zaznać spokoju i błąka się po budowli jako duch.

Równie tajemnicze historie związane są z historią zamku w czasie drugiej wojny światowej, jednak żadna nie została do końca wyjaśniona. Jedna z nich mówi na przykład, że gdzieś w Zamku Czocha (w którym faktycznie jest kilka tajnych przejść i pomieszczeń) zostały ukryte wskazówki do odnalezienia Bursztynowej Komnaty.

Malownicze ruiny

Do tej pory była mowa o zamkach, które, chociaż przeżywały również gorsze okresy, są dobrze zachowane i wyposażone. Teraz skupimy się na ruinach, ale za to jakże efektownych. Chodzi o zamek Krzyżtopór w miejscowości Ujazd na południu województwa świętokrzyskiego. Zamek, który tak naprawdę był bardziej pałacem niż zamkiem, powstał w I połowie XVII wieku i, choć nigdy nie został ukończony, w tym momencie był największą pałacową budowlą na świecie (utrzymał to miano do momentu powstania Wersalu).

Wokół jego projektu narosło wiele legend. Nie wiadomo dziś, jak wyglądał przed zburzeniem w 1770 roku przez Rosjan. Przyjmuje się jednak mówić, że miał 365 okien, 52 pokoje, 12 wielkich sal i 4 baszty. Ma to po kolei odpowiadać liczbie dni, tygodni, miesięcy i kwartałów w roku.

Dziś Krzyżtopór, choć udostępniony do zwiedzania, pozostaje nieco zapomniany. Z tego niezasłużonego zapomnienia miały go wydobyć powracające co kilkanaście lat pomysły odbudowy, jednak na razie żaden nie doszedł do skutku. Obecnie te plany zostały nieco zaniechane na rzecz promocji zamku w stanie obecnym jako atrakcji turystycznej.

Niby znane, a jednak…

Na koniec chyba wypada zostawić dwa najważniejsze zespoły zamkowo-pałacowe, dwa zamki królewskie, czyli dwie najważniejsze budowle dla polskiego dziedzictwa narodowego: Wawel i Zamek Królewski w Warszawie.

Wawel to wzgórze nad Wisłą w Krakowie, na którym już od czasów Kazimierza Odnowiciela zaczął powstawać kompleks, który miał być siedzibą dla najważniejszych osób w państwie. Trudno tu opisywać wszystkie walory zamku, warto jednak wspomnieć, że ze względu na burzliwą historię stanowi on jeden z najciekawszych zabytków naszej części Europy, posiada też bardzo bogatą kolekcję mniejszych zabytków i dzieł sztuki, począwszy od średniowiecznych po zabytki związane z Bliskim Wschodem (głównie zdobycze spod Wiednia). Od zawsze podziemia zamku były też miejscem pochówku królów i osób szczególnie zasłużonych dla Polski. Nie licząc władców, obecnie spoczywają tam m.in. Tadeusz Kościuszko, Józef Piłsudski, Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki i wiele innych najważniejszych dla Polski osobistości.

Następną po Wawelu siedzibą królów był Zamek Królewski w Warszawie. Chociaż pierwsze budynki na skarpie wiślanej powstawały już w XIII wieku, to prawdziwy rozwój pałacu zaczął się na przełomie XVI i XVII wieku z polecenia Zygmunta III Wazy. Projekt wykonali włoscy architekci. Od tego czasu aż do zburzenia przez nazistów w 1944 Zamek pełnił funkcję najważniejszego budynku w kraju, będąc najpierw siedzibą królów, a po zaborach prezydentów. Również jego odbudowa w latach 70. jest wydarzeniem bez precedensu w historii, zjednoczyła bowiem społeczeństwo całego kraju. Kompleks pałacowy wraz z również zrekonstruowanym warszawskim Starym Miastem został wpisany na listę UNESCO w 1980. Obecnie sam zamek przyciąga rocznie około pół miliona turystów.

Na pewno warto także zobaczyć zamek Moszna położony w pobliżu Opola, zamek w Książu, zamek w Pieskowej Skale, zamek w Nidzicy czy w Gołuchowie. Oczywiście w tym tekście pojawiły się najciekawsze i najważniejsze zamki i pałace na mapie Polski. Mamy w naszym kraju tak wielką mnogość bardzo różnorodnych tego typu obiektów, że trudno w ogóle przygotować jakieś kompletne opracowanie. Dowodzi to faktu, że nawet tak burzliwa historia, jak historia Polski, może zostawić wspaniałą spuściznę.

MN