Trujące rośliny na łąkach – uważaj na nie latem!

Lato to czas, kiedy natura tętni życiem. Dotyczy to zarówno świata zwierząt, jak i roślin. Dla mieszczuchów to pora na wszelkiego rodzaju wypady poza miasto, najczęściej na działki własne czy znajomych. Także urlopy staramy się spędzać poza miastem, bliżej natury. Ładna pogoda zachęca do spacerów. Często jako miejsce dłuższej przechadzki wybieramy łąki.

 

Łąka kojarzy się nam z dużą, otwartą przestrzenią, porośniętą trawami, rozmaitymi ziołami i kwiatami. W dużym uproszczeniu można tak powiedzieć. Jednak łąki są bardzo różne. Te uprawne mogą być ogrodzone, są czyjąś własnością i nie należy na nie wchodzić. Niektóre dzikie łąki są objęte ochroną, można poruszać się po nich specjalnie wyznaczonymi kładkami.

 

Nie tylko pachnące kwiatki…

Roślinność porastająca łąki jest bardzo różnorodna. Ta na łąkach uprawnych to zazwyczaj mieszanka wyselekcjonowanych traw i ziół. Zdecydowanie bardziej różnorodna jest na łąkach dzikich, przy czym spotkamy inne rośliny na łąkach mokrych, inne na suchych, inne tam, gdzie gleba jest żyzna lub o wyraźnie kwaśnym odczynie, a inne na łąkach leżących na suchych, piaszczystych glebach czy w górach. Wszędzie jednak będzie kolorowo, a ręce same wyciągają się do kwiatów… Stop!

Starajmy się nie zbierać kwiatów na łąkach. Po pierwsze dlatego, że to nie są rośliny przystosowane do stania w wazonie. Piękny po zerwaniu bukiet szybko zamieni się w suchy wiecheć. Zdecydowanie jednak ważniejszym powodem, dla którego nie należy zrywać roślin jest to, że wiele z nich jest trujących. Nawet zioła, nieodpowiednio zbierane czy nieodpowiednio aplikowane, zamiast pomagać, mogą poważnie zaszkodzić. Należy także pamiętać, że część roślin trujących jest objęta ścisłą ochroną.

 

Najpopularniejsze rośliny trujące naszych łąk

 

Skrzyp polny

Wszyscy wiemy o wzmacniającym włosy i paznokcie działaniu skrzypu. Jednak bardzo duże jego dawki mogą powodować bóle mięśni. Trujący są także jego krewniacy, czyli skrzyp błotny i bagienny.

 

Jaskier jadowity

To jeden z ponad 20 występujących u nas gatunków jaskrów. Jego kwiaty mają piękny, intensywnie żółty kolor. Można go spotkać na brzegach stawów, rowów melioracyjnych i wolno płynących wód. Rośliny są niebezpieczne w porze kwitnienia. Już niewielka ilość soku tej rośliny działa drażniąco na skórę, powoduje zaczerwienienia  i powstawanie pęcherzy. Podobne działanie mają soki innych gatunków jaskrów, choć nie tak silne.

 

Kieliszek zaroślowy

Występuje pospolicie na łąkach w całym kraju. Ma płożące łodygi i białe, kielichowate kwiaty, które zamykają się podczas pochmurnych dni. Bliskim jego krewnym jest powój polny, którego kwiaty są różowe. Liście obu roślin zawierają duże ilości glikozydów i garbników, dlatego są trujące.

 

Szelężnik większy

Pospolicie występuje na łąkach porastających żyzne gleby. Jest także chwastem rosnącym w uprawach zbóż. Kwitnie na żółto, kwiaty mają kształt kielicha i są włochate. Zawiera duże ilości aukubiny, która ma działanie antyseptyczne, ale w dużych stężeniach jest trująca.

 

Ciemiężyca biała

Można ją spotkać na górskich łąkach, lubi wilgoć. Kwitnie biało, silnie pachnie, kwiaty są od spodu zielonkawe, zebrane w wiechę na szczycie łodygi. Jest niebezpieczna, zawiera alkaloidy, które są silnymi narkotykami, działają drażniąco na układ nerwowy. W dawnych czasach sokiem tej rośliny zatruwano strzały.

 

Naparstnica purpurowa

Rośnie chętnie na glebach bogatych w azot. W Polsce spotykana jest na łąkach koło Bielska i Żywca. Ma piękne kwiaty, trudno pomylić ją z inną rośliną. Bardziej rozpowszechniona w Polsce jest jej krewna, naparstnica zwyczajna, której kwiaty są żółte. Naparstnice, zwłaszcza purpurowa, zawierają trujące glikozydy, w tym digitalinę, stosowaną jako lek w niektórych chorobach serca. Wszystkie części są trujące, u osoby zdrowej objawami zatrucia są wymioty, zaburzenia widzenia i zaburzenia rytmu serca. Zatrucie może prowadzić do śmierci. Leki na bazie naparstnicy mogą być przepisane jedynie przez lekarza.

 

Knieć błotna

To pospolicie występująca w naszym kraju roślina, często zwana kaczeńcem. Rośnie na wilgotnych łąkach, bagnach, moczarach, brzegach wód. Kwitnie żółto, kwiaty dają dużo nektaru. Roślina ma cierpki smak, jest lekko trująca.

 

Żmijowiec zwyczajny

Rośnie w suchych, kamienistych miejscach, na nasypach kolejowych. Na początku kwitnienia kwiaty są purpurowe, potem stają się niebieskie. Zawiera garbniki i alkaloid. Dawniej był wykorzystywany jako trutka na szczury.

 

Tojad mocny

To roślina objęta całkowitą ochroną. W Polsce występuje w Sudetach i Karpatach na wilgotnych łąkach, niebieskie kwiaty mają kształt hełmu. Wszystkie części rośliny zawierają akonitynę, która paraliżuje nerwy. Akonityna może spowodować paraliż mięśni oddechowych i ustanie pracy serca.

 

Szczwół plamisty

Jest często spotykany w ogrodach, sadach, na łąkach o glebie zasobnej w azot. Drobne, białe kwiaty są zebrane w baldachy. Z jego owoców sporządzano trujący wywar, który podawano skazańcom (wypił go także Sokrates). W niewielkich dawkach był używany jako środek uspokajający.

 

Szalej jadowity

Rośnie na glebach torfowych, chętnie na moczarach na brzegach jezior czy przy rowach. Białe kwiaty są zebrane w baldachy. Trująca jest cała roślina, wszystkie części zawierają cykutynę. Cykutyna wywołuje trwałe, drgawkowe skurcze mięśni i porażenie układu oddechowego.

 

Bieluń dziędzierzawa

Występuje dość rzadko. Lubi gleby lekkie. Ma duże, białe, mocno pachnące kwiaty, które otwierają się między 19 a 20 – zapylają je ćmy. Liście i owoce zawierają trujące alkaloidy, wywołujące silne halucynacje i napady wściekłości oraz narkotyczny sen. Spożycie 5 do 10 owoców może doprowadzić do śmierci dziecka, powyżej 15 do śmierci dorosłego. Bieluń jest wykorzystywany do produkcji leków używanych do leczenia astmy oskrzelowej, ostrych nieżytów oskrzeli, wykorzystuje się go także w przypadku chorób neurologicznych.

 

Zimowit jesienny

Występuje na wilgotnych łąkach w niższych pasmach górskich. Jest objęty częściową ochroną gatunkową. Jasnofioletowe kwiaty pojawiają się jesienią, przypominają nieco krokusy. Kwiaty zawierają kolchicynę. Zatrucie kolchicyną objawia się wymiotami, ostrą biegunką, spadkiem ciśnienia krwi i temperatury ciała, może doprowadzić do paraliżu oddechowego.

 

Wymienione tu rośliny to tylko kilka gatunków z przebogatej flory różnorodnych łąk polskich. Mam nadzieję, że ten krótki przegląd zainspiruje dociekliwych do spacerów po łąkach z atlasami roślin, dzięki którym będą mogli rozpoznać wiele gatunków i dowiedzieć się, jakie są właściwości oglądanych roślin. Pamiętajmy, że właściwości trujące nie są jedynym argumentem za tym, aby ich nie zrywać – podziwiajmy ich piękno „na żywo”.