Zakrzepica – uważaj na nią latem!

Zakrzepica, nazywana także trombozą, to bardzo niebezpieczna choroba. Inne jej nazwy to zakrzepowe zapalenie żył głębokich lub żylna choroba zakrzepowo-zatorowa. Dotyczy przede wszystkim żył głębokich podudzia, rzadziej udowych lub znajdujących się w miednicy. Sporadycznie może także dotknąć żyły głębokie kończyn górnych.

Sprawnie funkcjonujący układ żylny odprowadza krew z różnych części ciała do serca. Najdłuższą drogę do pokonania ma krew z kończyn dolnych, dlatego w żyłach znajduje się szereg zastawek, które uniemożliwiają cofanie się krwi. Jej transport w górę wspomaga praca mięśni, dlatego tak ważny jest ruch. Sprawnie pracujące serce zapewnia krwi odpowiednie ciśnienie i jej normalny przepływ. Gdy któryś element z tego układu zaczyna źle funkcjonować, krew zaczyna zalegać w żyle.

Gdy robi się zakrzep…

W miejscu zastoju krwi powstaje stan zapalny, w wyniku którego uszkodzeniu ulega nabłonek wyściełający wewnętrzne ściany żył. W uszkodzonym miejscu zaczynają gromadzić się płytki krwi powodując powstanie skrzepliny (zakrzepu) i w rezultacie zmniejszając drożność żyły. Jeżeli uszkodzenie było niewielkie, zakrzep zostaje zazwyczaj wchłonięty przez organizm i miejsce uszkodzenia zostaje „naprawione”. Często jedna zakrzep staje się zbyt duży, może całkowicie zablokować światło naczynia krwionośnego lub urwać się i wraz z krwią powędrować do serca i płuc. Już niewielkie zakrzepy powodują zatory tętnicy płucnej.

Objawy zatoru tętnicy płucnej:

  • ostry, kłujący ból w klatce piersiowej,
  • duszność,
  • kaszel, któremu może towarzyszyć odkrztuszanie krwi,
  • zaburzenia równowagi,
  • gorączka,
  • utrata przytomności.

Przy takich objawach konieczna jest natychmiastowa pomoc lekarza. Zdarza się, że zakrzep jest na tyle duży, że zatyka całkiem tętnice płucną, wtedy powstały zator tętnicy prowadzi do szybkiego i nagłego zgonu.

Ciche niebezpieczeństwo

Bardzo często wędrówce zatoru nie towarzyszą jednak żadne objawy. Niekiedy w ogóle nie zdajemy sobie sprawy, że w żyle (żyłach) dzieje się coś złego.

Objawy, które powinny zaniepokoić:

  • gwałtowny ból łydki, który w odróżnieniu od skurczu mięśni nie ustępuje, ale pogłębia się przy zginaniu stopy i naciskaniu na jej podeszwę;
  • pojawia się obrzęk, najczęściej w okolicach kostki, ale może objąć całe podudzie, zawsze znajduje się poniżej miejsca wystąpienia zakrzepu;
  • skóra staje się ciepła, napięta, połyskliwa i często zaczerwieniona na skutek powstałego stanu zapalnego, mogą wystąpić brunatne przebarwienia;
  • może wystąpić stan podgorączkowy, a niekiedy wysoka gorączka, dochodząca do 40°C;
  • u niektórych może pojawić się tachykardia, czyli przyspieszone bicie serca;
  • rzadko, ale na nodze mogą powstać trudno gojące się owrzodzenia.

Diagnostyka i leczenie

Wymienionych objawów absolutnie nie należy bagatelizować. Inna rzecz, że w naszej rzeczywistości właściwie nie wiadomo, co robić. Lekarz pierwszego kontaktu nie może wystawić skierowania na odpowiednie badania, ani przepisać niektórych leków z refundacją, a ta jest bardzo istotna, bo leki są drogie. Może nas skierować do specjalisty czyli chirurga naczyniowego lub angiologa. A na wizytę u specjalisty trzeba czekać, co w przypadku zakrzepicy stwarza ryzyko, że pacjent szybciej umrze, niż dostanie się do lekarza. Pozostaje skorzystanie z SOR-u, przy dużym szczęściu już po paru godzinach można mieć wykonane podstawowe badanie czyli dopplerowskie USG żył. Badanie to pozwala ustalić czy przepływ krwi przez żyły jest prawidłowy. Powinno zostać uzupełnione takimi badaniami, jak rezonans magnetyczny oraz koniecznie badanie krwi pozwalające określić poziom D dimerów w osoczu (cząsteczek powstających po rozpadzie fibryny tworzącej skrzep). Wykonuje się także koagulogram, czyli badanie krwi pozwalające ocenić jej krzepliwość.

Aby diagnostyka była szybka i sprawna, lekarze różnych specjalności, mając podejrzenie zakrzepicy, powinni mieć uprawnienia do wystawiania skierowań na takie badania oraz do wypisania leków z refundacją.

Leczenie zakrzepicy obejmuje podawanie leków przeciwzakrzepowych, które hamują powiększanie się istniejących zakrzepów i zmniejszają ryzyko zatoru płucnego. Przez 10 dni podaje się heparynę drobnocząsteczkową (Clexane, Fraxodi, Fraxiparine) w postaci zastrzyków podskórnych w powłoki brzuszne, następnie pacjent przyjmuje doustne leki rozrzedzające krew, np. Acenokumarol oraz leki wzmacniające ściany żył, np. Detralex czy Otrex. Konieczny jest także zakup specjalnych podkolanówek lub rajstop uciskowych. Można je kupić w aptekach, są drogie, ale konieczne. Leczenia zapalenia żył jest długotrwałe, niekiedy może trwać nawet do 9 miesięcy. Po zakończeniu kuracji lekami koniecznie trzeba dalej nosić uciskowe podkolanówki lub rajstopy.

Co z tą profilaktyką

Na zakrzepowe zapalenia żył bardziej są narażone kobiety. Wystąpieniu tej choroby sprzyjają:

  • długotrwałe unieruchomienie kończyn (np. stojąca lub siedząca praca, długie podróże),
  • ciąża i połóg,
  • nadmierna krzepliwość krwi,
  • posocznica,
  • żylaki,
  • zażywanie doustnych środków hormonalnych (antykoncepcyjnych i osłabiających skutki menopauzy),
  • niektóre inne choroby: astma, udar, białaczka, reumatyzm czy zawał.

Prowadzenie aktywnego i w miarę zdrowego trybu życia zdecydowanie zmniejsza ryzyko wystąpienia zakrzepicy. Każdy powinien zastosować się do następujących zaleceń.

  1. Jeśli masz siedzącą pracę, koniecznie co jakiś czas wstawaj, stań na palcach i piętach, przejdź się a siedząc nie krzyżuj nóg.
  2. Pij dużo płynów, by uniknąć zbyt dużego zagęszczenia krwi – szczególnie latem.
  3. Podczas długiej podróży samolotem, autokarem czy pociągiem pamiętaj o wygodnym obuwiu. Co pewien czas wstań i pospaceruj, wykonaj kilka ćwiczeń nogami, pij wodę. Jadąc samochodem rób przerwy na rozprostowanie nóg.
  4. Zapewnij sobie codzienną porcję ruchu: spacer, ćwiczenia, jazda na rowerze.
  5. Ogranicz spożywanie tłuszczów i cukrów, dbaj o właściwą wagę.
  6. Jeśli masz uczucie ciężkich nóg lub żylaki, noś uciskowe podkolanówki (są też dla mężczyzn) lub rajstopy, duże żylaki powinno się zoperować.
  7. Jeśli musisz leżeć, pamiętaj o ćwiczeniach: napinaj i rozluźniaj mięśnie łydek, jeśli to możliwe, zginaj nogi w kolanach, ruszaj stopami i placami, unoś stopy wyżej niż serce.
  8. Przy zbyt dużej krzepliwości krwi przyjmuj aspirynę lub jej pochodne (75 mg dziennie), np. Acard.

Dorota Nowicka